Użyteczność kaloryferów – czyli o co chodzi z tymi cyferkami

usability Piotr Jardanowski 17.01.2012 3 komentarze

W życiu codziennym stykamy się z wieloma urządzeniami, które zostały zaprojektowane bez nacisku na użyteczność.  Do napisania tego postu zainspirowały mnie dwie rozmowy odbyte w ciągu ostatnich 4 tygodni (opisane poniżej). Pokazują one, jak stosunkowo mała rzecz może utrudnić poprawne zrozumienie i wykorzystanie urządzenia codziennego użytku (przynajmniej zimą), jakim jest kaloryfer. 

Poniedziałek 2 stycznia – prywatne mieszkanie – rozmowa z żoną

- Dzień dobry Kochanie!

- Dzień dobry. Strasznie mnie boli głowa, nie wiem dlaczego.

- Pewnie dlatego, że kaloryfer jest ustawiony na „5″ i ciągle bucha. Jest duszno i nie idzie wyrobić. Może otwórz okno.

- Nie, to na pewno nie to. Jak wstałam to było 19 stopni, więc rozkręciłam na „5″, żeby się szybciej nagrzało. 

- Kochanie, ale to przecież tak nie działa. Grzeje tak samo, a teraz masz już 25 stopni i ciężko tu w ogóle oddychać.

Czwartek 12 stycznia – prywatne mieszkanie – rozmowa z Panem od wymiany cieczy w podzielnikach

- Dzień dobry – jak tam zużycie w tym roku, będzie coś zwrotu?

- Dzień dobry – chyba trochę mniej niż rok temu, ale z tym zwrotem to nigdy nie wiadomo. U Państwa to i tak nie jest źle.

- Nie – to inni grzeją więcej?

- Eeee tam, akurat grzeją. Panie – ja wchodzę na przykład do sąsiadki Pana, tutaj 2 piętra niżej, a ona mi mówi, że ma kaloryfer na zero, a jej grzeje i że trzeba go naprawić. I co roku ten sam problem.

- No dobrze, ale jak jej grzeje na zero to faktycznie chyba coś nie tak?

- Jak to nie tak. Ci ludzie to nic nie rozumieją. Przecież co z tego, że ma zamknięty kaloryfer, jak ma otwarte okno i zimno dochodzi, to dla bezpieczeństwa ten kaloryfer grzeje, żeby się nie popsuł. Ludzie myślą, że on jest zamknięty, bo na „0″ ustawili, a przecież to nadal jest 6-8 stopni. Każda liczba to określona temperatura(!).

Gdzie tkwi problem

Przyczyną całego problemu jest małe urządzenie, które każdy z nas ma w domu (a nawet kilka) i które steruje ogrzewaniem, a dokładniej przepływem wody w kaloryferze. Nazywa się je różnie, a to przykładowe określenia: termostat, termostat kaloryferowy, głowica termostatyczna (rysunek poniżej).

Wydaje się bardzo proste w obsłudze. Możemy pokręcić w lewo. Możemy pokręcić w prawo. Kilka cyferek od „0″ lub „*” do „5″ i koniec obsługi. Dlaczego zatem w przytoczonych przeze mnie rozmowach użytkownicy błędnie z niego korzystają? Cały problem tkwi w dwóch czynnikach.

1. Zamieszczonych na termostacie cyfrach.
2. Braku instrukcji obsługi i/lub jej nieczytaniu przez domowników (to jest raczej problem nie do ominięcia, więc nie będziemy się nim dalej zajmować. W gruncie rzeczy wydaje się uzasadnione, że nie czytamy instrukcji obsługi tak prostego urządzenia, skoro nie czytamy instrukcji np. telefonu, dvd, telewizora, komputera … Poza tym praktycznie zawsze termostat był w domu (na pewno dużo wcześniej niż domownicy), więc kto wie gdzie owa instrukcja jest).

O co chodzi z tymi cyframi

Na termostatach umieszczone są cyfry od „0″ (czasami „*”) do „5″. Użytkownicy intuicyjnie interpretują tą skalę w następujący sposób: „im większą cyfrę ustawię, tym mocniej będzie grzał kaloryfer”. Jeżeli jednak zastanowimy się chwilę, to dojdziemy do wniosku, że jest to niemożliwe. Przecież we wszystkich rurach płynie woda o jednakowej temperaturze (nie uwzględniam tutaj strat spowodowanych np. różnicą w piętrach). Gdyby system działał tak jak podpowiada intuicja, to do każdego kaloryfera musiałaby docierać  woda o inne temperaturze.

Jak zatem działa termostat i wskazane cyfry? Producenci przyporządkowali każdej cyfrze określoną temperaturę w pomieszczeniu np.:

• „0″ = 6 stopni Celcjusza (lub inna wartość progowa wskazana przez producenta),
•  ”3″ = 22-23 stopnie w pomieszczeniu,
• „5″=25 stopni w pomieszczeniu.

Jakie są konsekwencje tej sytuacji. Jeżeli chcemy nagrzać do 22 stopni w pomieszczeniu to musimy ustawić „3″. Wówczas kaloryfer będzie grzał, a jak termostat wykryje, że owe 22 stopnie zostały osiągnięte to odetnie dopływ wody i kaloryfer się wychłodzi.

Jeżeli odniesiemy to do sytuacji opisanych wcześniej to:

• sytuacja 1: błędem było odkręcanie kaloryfera na „5″, ponieważ nie grzał on mocniej (zawsze grzeje z taką samą temperaturą po rozgrzaniu), ale za to zmierzał do 28 stopni w pomieszczeniu,
• sytuacja 2: nic nie dało ustawienie termostatu na „0″ ponieważ i przy otwartym oknie z dworu dochodziło powietrze o temperaturze ok. 0 stopni i kaloryfer grzał ze względów bezpieczeństwa.

Jak opisany wyżej problem rozwiązać?

Producenci termostatów powinni zamieszczać na nich informację, opis, który jest bardziej zbieżny z intuicyjną interpretacją użytkowników. Przykładowo zamiast cyfr można zamieścić temperaturę, którą uzyskamy w pomieszczeniu po ustawieniu termostatu na daną pozycję (schematyczny rysunek poniżej, nie udało mi się znaleźć przykładu w Internecie).

 

Innym możliwym rozwiązaniem jest umieszczenie elektronicznego pomiaru temperatury ze wskazaniem docelowego jej poziomu w pomieszczeniu. Tego typu rozwiązania są dostępne w sprzedaży, ale są one droższe od zwykłych termostatów. Potwierdzeniem ich skuteczności jest częste zastosowanie podobnego systemu sterowania w pomieszczeniach ogrzewanych na gaz.

 Podsumowanie

Dbanie o użyteczność nawet najprostszych urządzeń w domu może przełożyć się w znaczący sposób nie tylko na zadowolenie użytkowników, ale wręcz na oszczędności w skali globalnej i ekologię. Warto poświęcić odrobinę czasu na etapie projektowania, aby zastanowić się czy „możemy zrobić coś lepiej, bardziej przyjaźnie dla naszych Klientów”, a nie tylko powtarzać błędne wzorce.

Jeżeli macie swoje własne doświadczenia związane z kaloryferami, a także innymi urządzeniami domowymi – komentujcie .

Przeczytaj też:

• Wybrane metody badania użyteczności rozwiązań mobilnych
• Badanie użyteczności metodą Cognitive Walkthrough
• RIA – get rich or die trying, czyli o użyteczności „bogatych” aplikacji internetowych
• Wypisywanie się z subskrypcji może być ciekawe
• Kreatywność w zarządzaniu projektami, czyli o twórczym rozwiązywaniu problemów